Peen
ENGELS: Carrot
FRANS: Carotte
DUITS: Karotte,
Bospeen is bekend onder de volgende namen:
Nederlands: bospeen
Frans: carottes bottelées; bottes de carottes
Duits: Bundmöhren
Spaans: zanahorias en manojo
Engels: bunched carrots
Winterpeen of Breekpeen is bekend onder de volgende namen:
Nederlands: breekpeen; winterpeen
Frans: carottes en vrac
Duits: Herbstmöhren
Spaans: zanahoria quebradiza; zanahoria granel
Engels: topped carrot .
Waspeen is bekend onder de volgende namen:
Nederlands: waspeen
Frans: carottes lavées
Duits: Waschmöhren
Spaans: zanahoria lavadas
Engels: washed carrots
HISTORIE
De wortel is de belangrijkste groentesoort uit de familie der schermbloemigen (Umbelliferae). Het is niet waarschijnlijk dat de wortel al bij de Egyptenaren, Grieken en Romeinen bekend was. De wortelen die verwant zijn aan de huidige cultuurtypen zijn eigenlijk voor het eerst in de 10e eeuw ontdekt. Er werden destijds 2 typen onderscheiden, een zogenaamde gele wortel en een paarse wortel.
De oranje wortel is zeer waarschijnlijk geselecteerd uit deze gele soort. Het eerste cultuurgewas was de Hoornse wortel. In de 17e eeuw is dit ras in ons land ontstaan.
Inmiddels zijn er weer rassen teruggekruist zodat er Paarse,Witte en donkerrode rassen op de markt zijn.
SOORTEN PEEN
BOSPEEN: dit zijn lange slanke wortelen met een goed oranje kleur. Het loof zit er nog aan, ze worden in een bos gebonden en komen zo in de handel. Een populair ras is Amsterdamse bak. Er bestaan ook rassen die een andere vorm hebben. Zo is er Parijse broei, een kort en rond worteltje met een zoete smaak. Deze wortel gaat vooral naar de industrie. Bospeen komt in de handel van april tot en met oktober.
WASPEEN: hetzelfde gewas als bospeen, met het verschil dat waspeen zonder loof en gewassen in de handel komt. Waspeen wordt vrijwel het gehele jaar aangevoerd. Grove waspeen en winterpeen worden ook wel breekpeen genoemd. Deze wortelen worden per gewicht aangeboden.
WINTERPEEN:het is een grote, vlezige wortel met een fel-oranje kleur.De kleur van de Winterpeen is afhankelijk van groeiomstandigheden en erfelijke aanleg. Koele, natte zomers geven een minder diep oranje-rode kleur. Hoe dieper de kleur, hoe hoger het caroteengehalte.
VOEDINGSWAARDE: Per 100 gr 118 kj/28 kcal; 6 gr. koolhydraten; 0, 5 g eiwit; 0,2 g vet; 40 mg calcium; 0, 5 mg ijzer; 6 mg Vitamine A; 5 mg Vitamine C; o,6o mg Vitamine PP.
Aanvoer van Peen het jaarrond. Naast de aanvoer van eigenbodem is er import uit o.a. België, Duitsland Frankrijk en Spanje.
Houdbaarheid:
Winterpeen gekoeld bij 0-1 °C, 90-95% R.V.; 4-6 maanden;
Ongekoeld afhankelijk van de temperatuur 2 tot 6 weken
Bospeen: Gekoeld bij 2 tot 5° C, 90 – 95 % RV 4-5 dagen
Ongekoeld 1 dag
Waspeen, gekoeld bij 0-1 °C, 90-95% R.V.; 4-6 maanden;
Ongekoeld 1 dag
Ziekten en Gebreken:
1. Groenkop: het bovenste gedeelte is groen tot paars/groen verkleurd;
2. Wormstekigheid of vuur: vuilbruine of roestkleurige gangen (bitter);
3. Altenaria = droogrot: de peen vertoont donkerbruine ingezonken plekken;
4. Gescheurde peen: gevolg van ruwe behandeling;
5. Vorstschade: overlange scheuren, de pit komt vaak los te zitten en vooral aan de kop treedt verkleuring op.
6. Koprot: rotting in het hart van de peen;
7. Stokkerig: het merg is hard als gevolg van doorschieten (bloemstengel);
Rassen
Voor de teelt van bospeen worden in Nederland vrijwel uitsluitend selecties van het type Amsterdamse Bak gebruikt. De meeste andere, genoemde rassen spelen een rol bij de teelt in het buitenland en komen hier ook wel op de markt.
Amsterdamse Bak Een vroeg ras met een slanke, halflange, cilindrische of iets conische wortel. De fijne pit is, evenals de schors, oranje rood van kleur.
Mokum Hybrideras dat veel overeenkomst vertoont met het vorige maar doorgaans iets langer is.
Nantes Tamelijk vroeg ras met een iets grovere wortel dan Amsterdamse Bak en met iets meer smaak. Vaak onderscheidt men twee typen: de gewone of slanke Nantes, met een cilindrische, matig lange wortel, en de grove Nantes waarvan de wortel iets korter is en conisch van vorm. In beide gevallen 's de tamelijk fijne pit iets lichter van kleur dan de schors.
Touchon Halflange, cilindrische wortel met een stompe punt en vaak een groene kop. Een oud ras met een duidelijke, oranjegele pit en een oranjerode schors.
Juwarot Tamelijk vroeg ras met een matig lange, tamelijk conische wortel en diep oranjerood van kleur. Vanwege het hoge caroteengehalte , (vitamine A) een nogal populair ras in Duitsland.
Parijse Broei Een zeer kort, vrijwel rond worteltje met een ingezonken kop en een vrij grote, gele pit. Parijse Broei, die zeer zoet van smaak is, wordt zelden als bospeen aan geboden omdat de productie vooral naar de verwerkende industrie gaat.
Chantenay Een korte, conische zomerwortel met een brede kop. De vrijgrote pit heeft ongeveer dezelfde kleur als de schors.
Berlikummer Lange, cilindrische of licht conische, gladde en stompe wortel met een egale kleur-van pit en schors. iets minder lang houdbaar dan het volgende ras en met, gemiddeld, een iets hoger caroteengehalte.
Flakkeese Sterke winterwortel, waarvan de vorm varieert van lang en cilindrisch tot halflang en conisch. Het eerste type krijgt snel een groene kop; het groen kan tot vrij diep in de pit doorlopen. In Duitsland is dit ras bekend als Rote Riesen.
Karotan Een laat ras met een puntige, conische wortel en een zeer mooie in- en uitwendige kleur. Niet gevoelig voor groenkleuring van de kop. Het ras heeft een hoog drogestof- en caroteengehalte en leent zich zeer goed voor wortelsalade.
Bijzondere rassen:
Witte peen
Blanche de Kuttingen
Blanche des Vosges
Ronde peen
Parijse markt
Thumbelina
Ondra
Gele wortel
Obtuse du doubs
Paarse wortel
Violette de Grèce
Beschrijving door Dick Pijpers ©2011